CONNECTED

Samen eten, is samen delen. Met elkaar voedsel maken en eten is al duizenden jaren de bezigheid die ons het meest verbindt. We weten dat we voedsel op steeds nieuwere manieren produceren, vervoeren en consumeren. Het voedsel van de toekomst ziet er misschien wel heel anders uit dan wat we vandaag in onze mond stoppen. Maar als ons voedsel verandert, veranderen wij zelf dan ook?

Wie kent anno 2016 de producent achter zijn plakje kaas? Steeds meer mensen willen weten waar ons voedsel vandaan komt. Hoe meer we weten, hoe meer we het voedselsysteem kunnen gaan sturen in een richting die werkt voor de planeet, de dieren en onszelf. Nieuwe technologieën geven ons in de toekomst steeds meer mogelijkheden om ons met elkaar te verbinden, gezamenlijk inkopen te doen en kennis te vergaren.

Het is duidelijk dat we steeds meer verbinding met – en invloed op – ons voedsel willen hebben. Technologische innovaties geven ons het gereedschap om dit samen voor elkaar te krijgen. Tegelijkertijd zal het voedsel ons op nieuwe manieren met elkaar verbinden. Schuif aan tafel, en ontdek de innovaties die ons weer in contact brengen met ons voedsel.

Designer

Deelnemers

Marije Vogelzang

Eating Designer
Head Food non Food, Design Academy Eindhoven
Founder Institute for Food & Design
“Eten gaat over verbinding, altijd. Door te eten ben je automatisch verbonden met de boer die je eten heeft laten groeien maar ook met alle mensen in de keten daartussen. Door de keuze voor het soort voedsel dat je eet, ben je verbonden met het landschap en de biodiversiteit. Daarnaast heeft voedsel een rituele functie. Zelfs op heel klein niveau kan het samen drinken van een kopje koffie al mensen verbinden. Voedsel is de lijm van de samenleving en grote maatschappelijke vraagstukken kunnen door het samen delen van eten vereenvoudigd worden. Eetcultuur is levend en is van iedereen.”

Slagers die zeggen dat mensen minder vlees moeten eten? Jazeker. De slagers achter koopeenkoe.nl weten dat vlees produceren en consumeren een enorme ecologisch voetafdruk heeft. En dus zeggen zij: eet minder maar beter vlees, en eet het hele dier. Op deze manier kunnen we ook in de toekomst vlees blijven eten.

De manier waarop koopeenkoe.nl dit aanpakt is eenvoudig. Op hun website kun je (een deel van) een koe kopen. Je kunt precies zien welke koe dit is en bij welke boer zij staat. Pas als de koe helemaal verkocht is, wordt ze geslacht. Zo wordt er geen enkel deel van de koe verspild en wordt de gemeenschap ingezet om onze vleesconsumptie te verduurzamen.

Het doel van deze groep slagers is om een transparante en traceerbare brug te creëren tussen de consument en de boer zoals die vroeger ook bestond. Je weet zo precies wat er op je bord ligt en het vlees smaakt weer als vroeger.

Stel je voor dat je van elk product in de supermarkt binnen een seconde precies kunt zien waar het vandaan komt, hoe de arbeidsvoorwaarden zijn van de producenten, hoe milieuvriendelijk het product is en wat het voor gezondheidseffect op je heeft? Zou je dan andere keuzes gaan maken?

Questionmark heeft een app gelanceerd waarmee je als consument direct al deze informatie tot je beschikking hebt, door met je smartphone streepjescodes te scannen. En in de database staan al 100.000 supermarktproducten, waardoor jij beter weet wat je koopt.

Het succes is niet verrassend: er is een steeds luidere roep om transparantie vanuit de samenleving. Mensen willen weten wat ze in hun lichaam stoppen. Daarnaast heeft de app andere voordelen; een ranking op het gebied van bijvoorbeeld dierenwelzijn kan bedrijven aansporen om betere keuzes maken. Zo heeft de consument het toekomstige voedselsysteem nog steviger in handen.

Hoe weet je zeker dat het vlees op je bord daadwerkelijk afkomstig is van het dier waarmee geadverteerd wordt? Je kunt het niet altijd aan de structuur of smaak herkennen; paardenvlees wordt bijvoorbeeld nog vaak als rundvlees verkocht. We willen graag weten wat voor vlees er op ons bord ligt, en dat producenten transparant zijn over de herkomst.

RIKILT, onderdeel van de Universiteit Wageningen, ontwikkelt daarom methoden om dit soort voedselfraude aan het licht te brengen. Met steeds geavanceerdere analysetechnieken is de herkomst en het productieproces van voedingsmiddelen steeds beter te achterhalen.

Op dit moment kun je lang ongestraft vlees onder een verkeerd label verkopen. Als fraude sneller is op te sporen, zullen producenten waarschijnlijk minder snel in de verleiding komen om inferieur vlees te verkopen of verschillende vleessoorten te mengen. En met die wetenschap smaakt je vlees toch een stuk lekkerder.

De steden in dichtbevolkt Nederland slippen dicht met grote voedselvrachtwagens met al het bijbehorend fijnstof van dien. Ook wordt er ontzettend veel voedsel weggegooid doordat vraag en aanbod niet altijd even goed op elkaar is afgesteld.

Stel je voor: nooit meer met boodschappen hoeven sjouwen. Maar ook nooit meer met boodschappen kunnen sjouwen, want er is geen supermarkt meer om naartoe te gaan. Wat overblijft zijn elektrische autootjes die op bestelling jouw producten komen afleveren. Dat is de visie van Picnic, de eerste online supermarkt van Nederland zonder eigen supermarktlocaties.

Picnic stuurt de orders pas door naar de lokale leveranciers, als de klant al via de app heeft besteld en betaald. Zo hoeft Picnic nooit iets weg te gooien, en helpt ze voedselverspilling voorkomen.

Nederland barst van het ontwerptalent en staat wereldwijd bekend om haar Dutch Design. Vaak denken mensen daarbij aan een mooi ontworpen stoel, maar designdenken is het fundament waarmee nieuw te ontwikkelen producten en diensten ontstaan. En dat geldt ook in de voedselsector.

Daarom hebben boeren en ontwerpers zich verenigd in het samenwerkingsverband Agri meets Design. Ze pakken uiteenlopende maatschappelijke vragen aan die om meerdere invalshoeken vragen. Hoe vermarkten we ongewild geitenvlees? Hoe kunnen we met de inzet van technologie voedselverspilling tegengaan? Hoe ontwerpen we een landschapsvriendelijke veehouderij in Brabant?

Bij de samenwerking tussen designers en boeren komt een enorme dosis creativiteit los. En dat is hoopgevend, want we kunnen de uitdagingen van morgen alleen aanpakken als we gebruik maken van onze gezamenlijke denkkracht.

In Noord-Brabant is de negatieve impact van het bestaande voedselsysteem, met name van de intensieve veehouderij, sterk te voelen. De provincie stelt zich daarom open voor nieuwe initiatieven die bijdragen aan positieve veranderingen in dit systeem. Voor mens, dier, milieu en directe leefomgeving.

Slagerij De Hamvraag is zo’n initiatief: een pop-up store die niet zozeer vlees als wel vleesvraagstukken presenteert, in een omgeving die gelijkenis vertoont met een slagerij. Deze vorm biedt de mogelijkheid om direct in contact te komen met consumenten zonder waardeoordeel hun vleesconsumptie (meer, minder of geen vlees) bespreekbaar te maken, waardoor ruimte ontstaat om te discussiëren en na te denken over alternatieven.

Om iedereen mee te kunnen nemen in het transitieproces naar een duurzame en economisch krachtige voedselvoorziening is dit soort communicatie erg belangrijk. De overheid kan partijen enthousiasmeren en verbinden om deze overgang te vergemakkelijken en te versnellen.

Varkens zijn een van de meest slimme en gevoelige dieren die in de Nederlandse veestapel voorkomen. Daarom is het moeilijk dat de Nederlandse consument van alle soorten vlees het minste geld over heeft voor varkensvlees. Gelukkig is deze houding langzaam aan het veranderen. Sommige bedrijven spelen daar goed op in.

Een voorbeeld hiervan is Vion Food. Zij introduceerden Good Farming Star, een concept dat inspeelt op de vraag naar diervriendelijker varkensvlees. Essentieel hierin is dat de keten van boerderij tot en met de afnemer volledig transparant en traceerbaar is. Dankzij Vion zijn er in Nederland voor het eerst grote volumes varkensvlees beschikbaar met een waardering van één ster volgens het Beter Leven kenmerk van de Dierenbescherming.

Het vlees is iets duurder dan varkensvlees zonder Good Farming Star. Toch zijn er gelukkig steeds meer supermarkten die beseffen dat een grote groep mensen graag wat meer betaalt voor een gelukkiger dier.